W skrócie: proloterapia to seria zastrzyków ze stężonego roztworu glukozy (najczęściej 12,5–25%) do stawu kolanowego i/lub wokół niego. Zakłada się, że glukoza wywołuje kontrolowaną reakcję naprawczą tkanek i zmniejsza wrażliwość zakończeń nerwowych. Badania pokazują, że u części pacjentów z wczesnym i umiarkowanym zwyrodnieniem kolana zmniejsza ból, jednak dowody są ograniczone (niewielkie badania), a efekt na sprawność stawu jest niepewny. Leczenie obejmuje zwykle 3–5 sesji co ok. 4 tygodnie. Metoda jest dobrze tolerowana, ale nie odbudowuje chrząstki i nie zastępuje ćwiczeń ani redukcji masy ciała.
Na czym polega proloterapia kolana?
Nazwa pochodzi od „proliferacji”, czyli pobudzania tkanek do namnażania się. Lekarz podaje roztwór glukozy (zwykle z dodatkiem leku znieczulającego) do wnętrza stawu i/lub w przyczepy więzadeł i ścięgien wokół kolana. Najczęściej wykorzystywane mechanizmy działania to:
- miejscowa reakcja naprawcza – stężona glukoza wywołuje łagodne podrażnienie, które uruchamia czynniki wzrostu i procesy gojenia,
- wzmocnienie więzadeł i przyczepów – co może poprawiać stabilność stawu,
- działanie na zakończenia nerwowe – glukoza może zmniejszać nadwrażliwość drobnych nerwów czuciowych, co tłumaczy, dlaczego ból słabnie niekiedy już po pierwszych zabiegach.
Mechanizmy te nie są do końca potwierdzone, a badania obrazowe nie wykazały wyraźnej odbudowy chrząstki stawowej.
Jak wygląda leczenie krok po kroku?
- Kwalifikacja – badanie kolana, ocena RTG lub USG, wykluczenie przeciwwskazań.
- Zabieg – po dezynfekcji lekarz wykonuje iniekcję do stawu i/lub kilka iniekcji wokół kolana, najlepiej pod kontrolą USG. Trwa to kilkanaście minut.
- Seria – zwykle 3–5 sesji w odstępach ok. 4 tygodni; liczba zależy od reakcji na leczenie.
- Ocena efektu – sensownie po 2–3 sesjach; pełny efekt ocenia się po kilku miesiącach.
Po zabiegu
- przez 1–3 dni możliwe są bolesność, uczucie rozpierania i niewielki obrzęk – to oczekiwana reakcja,
- zaleca się oszczędzanie kolana przez 1–2 dni, potem stopniowy powrót do aktywności,
- w czasie leczenia lekarz może zalecić unikanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (mogą osłabiać zamierzoną reakcję tkanek) – do łagodzenia bólu stosuje się wtedy zwykle paracetamol.
Czy zastrzyki z glukozy na kolano działają? Co mówią badania
- Metaanaliza z 2024 r. (11 badań klinicznych) wykazała, że proloterapia zmniejsza ból i sztywność w skali WOMAC bardziej niż placebo i niektóre inne metody. Nie stwierdzono jednak istotnej statystycznie poprawy funkcji stawu, a badania były małe i zróżnicowane.
- Randomizowane badanie Rabago i wsp. (2013) pokazało poprawę w zakresie bólu i funkcji po serii iniekcji w porównaniu z solą fizjologiczną i ćwiczeniami, utrzymującą się do 52 tygodni.
- Wytyczne Amerykańskiego Kolegium Reumatologii (ACR, 2019) warunkowo nie zalecają proloterapii w zwyrodnieniu kolana – ze względu na niewielką liczbę i jakość badań.
Wniosek: proloterapia może być opcją dla wybranych pacjentów z bólem kolana we wczesnym lub umiarkowanym stadium zwyrodnienia, zwłaszcza gdy inne metody nie dały efektu lub są przeciwwskazane. Nie jest to jednak metoda o mocnym, jednoznacznym potwierdzeniu skuteczności i nie należy oczekiwać „odbudowy kolana”.
Proloterapia czy inne zastrzyki do kolana? Porównanie
| Metoda | Jak działa | Kiedy efekt | Siła dowodów |
|---|---|---|---|
| Proloterapia (glukoza) | Reakcja naprawcza tkanek, zmniejszenie nadwrażliwości nerwów | Stopniowo, po kilku sesjach | Ograniczona |
| Kwas hialuronowy | Poprawia „smarowanie” i amortyzację stawu | Po kilku tygodniach, do ok. 6–12 miesięcy | Umiarkowana, zależna od preparatu |
| Kolagen (iniekcje okołostawowe) | Wzmacnia struktury okołostawowe | Po serii zabiegów | Ograniczona |
| Kortykosteroid | Silnie przeciwzapalnie | Szybko (dni), krótko (tygodnie) | Dobra krótkoterminowo; nie stosować często |
| Osocze bogatopłytkowe (PRP) | Czynniki wzrostu z własnej krwi | Po kilku tygodniach | Niejednoznaczna |
Szczegółowe porównanie dwóch najpopularniejszych opcji znajdziesz we wpisie kwas hialuronowy czy kolagen do kolana.
Dla kogo jest proloterapia, a kiedy jej nie stosować?
Może być rozważana, gdy:
- zwyrodnienie kolana jest we wczesnym lub umiarkowanym stadium,
- ból utrzymuje się mimo ćwiczeń i leków,
- występuje niestabilność lub ból przyczepów więzadeł wokół kolana,
- pacjent nie może lub nie chce przyjmować sterydów.
Przeciwwskazania:
- infekcja stawu lub skóry w miejscu wkłucia, gorączka,
- bardzo zaawansowane zwyrodnienie („kość o kość”) – tu lepiej sprawdzają się inne metody,
- zaostrzenie zapalnej choroby stawów (np. RZS, dna moczanowa),
- zaburzenia krzepnięcia,
- uczulenie na składniki roztworu.
Co jeszcze pomaga przy zwyrodnieniu kolana?
- Ćwiczenia wzmacniające mięśnie uda – podstawa leczenia o najsilniejszych dowodach skuteczności.
- Redukcja masy ciała – utrata już ok. 5–10% masy ciała wyraźnie zmniejsza ból kolan.
- Leki – miejscowe NLPZ w żelu, doustne leki przeciwbólowe dobrane do chorób współistniejących. Zobacz: farmakoterapia przeciwbólowa.
- Kriolezja nerwów kolanowych – w zaawansowanym zwyrodnieniu, gdy operacja nie jest jeszcze możliwa lub wskazana; może zmniejszać ból na wiele miesięcy. Więcej: kriolezja.
- Endoprotezoplastyka – gdy ból i ograniczenie ruchu są bardzo duże mimo leczenia zachowawczego.
Leczenie bólu kolana w KOI
W KOI Poradni Leczenia Bólu w Warszawie dobieramy metodę do stadium zwyrodnienia, nasilenia bólu i oczekiwań pacjenta – od iniekcji kwasu hialuronowego i kolagenu po kriolezję nerwów kolanowych. Więcej na stronach ból kolan i kolagen i kwas hialuronowy. Aktualne koszty konsultacji i zabiegów znajdziesz w cenniku.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Jeśli masz niepokojące objawy, skontaktuj się z lekarzem.
Źródła
- The effect of dextrose prolotherapy on patients diagnosed with knee osteoarthritis: systematic review and meta-analysis. 2024 – pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- Rabago D. i wsp. Dextrose prolotherapy for knee osteoarthritis: a randomized controlled trial. Ann Fam Med 2013 – doi.org
- Kolasinski S.L. i wsp. 2019 ACR/Arthritis Foundation Guideline for the Management of Osteoarthritis of the Hand, Hip, and Knee. Arthritis Rheumatol 2020 – doi.org